Over Theo
Bijna elke week gaat de bel, en staat er iemand met een doos boeken op de toonbank. Dat geluid ken ik inmiddels ruim veertig jaar. En nog altijd is het mijn favoriete moment van de dag: het deksel open, en niet weten wat er tevoorschijn komt.
Mijn naam is Theo Bloks.
In 1982 begon ik bij Boekhandel De Slegte, hier in Zwolle. Ik was jong en wist nog weinig. Mijn leermeester was Evert Mulder, in dat jaar zelf al ruim veertig jaar antiquaar. Van hem leerde ik het vak van onderaf. Boeken inkopen, taxeren, voelen wat een boek waard is en waarom. En vooral geduld.
Een paar jaar later mocht ik het Zwolse filiaal als bedrijfsleider runnen.
Uit de krant, 1995. Voor De Slegte in Zwolle.
De jaren bij De Slegte vormen nog steeds de basis van alles wat ik doe. Toen die in 2014 zijn deuren sloot, voelde dat als afscheid van een oude vriend. Maar de boeken bleven, en ik ook.
In 2017 begon ik daarom opnieuw, voor mezelf: Boekhandel Bloks, in de Papenstraat. Naar de formule die ik altijd het mooiste vond. Geen tromgeroffel, geen opsmuk. Gewoon goede boeken, een eerlijke prijs, en de tijd voor een gesprek.
Want dat is uiteindelijk waar het mij om gaat. Het gesprek dat begint bij een boek en eindigt bij een mens. Iemand die struint, iets vindt, en even blijft staan om te vertellen waarom juist dat boek hem raakt. Daar doe ik het voor.
Sinds 2018 organiseer ik ook de Zwolse Boekenmarkt, omdat ik geloof dat boeken thuishoren tussen de mensen, op straat, in de stad.
Tegenwoordig vind je me drie dagen per week in de winkel. De rest van mijn tijd breng ik mijn boeken naar lezers die verder weg wonen, online. De winkel is wat kleiner geworden, het plezier niet.
Kom gerust eens langs in de Papenstraat. De koffie staat klaar.
In de pers
In 1995 kwam de krant langs in de winkel. Mijn leermeester Evert Mulder en ik stonden samen op de foto hierboven: twee generaties inkopers bij De Slegte. Hieronder het hele artikel.
De Slegte ramsjt er op los
Bron: Jelle Boonstra. Foto: Frans Paalman.
Zestig procent van de inkomsten van De Slegte moet van de ramsj komen, de rest van de tweedehands handel. De ramsj-partijen zijn zo groot (1000 tot 3000 exemplaren, soms een uitschieter van 5000 stuks) dat je al aardig wat winkels moet hebben om ze allemaal weer kwijt te raken. Dat is meteen de reden waarom De Slegte in de jaren '80 aan zo'n enorme expansie begon; het aanbod werd groter dan de eigen afzetkanalen nog aankonden.
Zwolle is één van de dertien filialen in Nederland, geopend in 1981. Achter een renaissance-gevel zijn twee etages inmiddels tot aan de huig volgepropt met boeken. Het pand blijkt een paar onvermoede kruipdoor-sluipdoor gangen voor het personeel te bevatten, die naar een bescheiden kantine leiden. Zelfs hier staan nog boekenkasten.
Onder de mensen
Uitgevers hebben aanzienlijk meer zielepijn van de ramsj dan hun schrijvers, zegt hoofdinkoper Moerkerk. 'Ze liggen met hun boek liever bij De Slegte dan in stapels op zolder bij de uitgever. Een schrijver wil gelezen worden, op welke manier doet er niet toe. Vandaar dat ze graag druk op de ketel zetten om het boek onder de mensen te brengen.'
Soms trekt de interesse dan weer aan. Een schrijver als Jan Siebelink werkte zich uit de ramsj op en wordt nu gewaardeerd door lezers die eerst voor f 6,95 aan de boeken roken en nu de volle prijs voor nieuw werk neerleggen.
'Typische ramsj' is niet te definiëren, zegt Moerkerk. Je komt zowel boeken van bekende als onbekende schrijvers tegen, boeken mét kwaliteit of met een volstrekt en aantoonbaar gebrek eraan. Russische literatuur in mooie dundruk ligt op die manier broederlijk naast het ijdele gezwatel van Willem Oltmans in z'n duimendikke memoires.
Je kunt nooit voorspellen wat aanslaat en wat hopeloos floppen zal. 'Net als met mode: als je een verkeerd kleurtje hebt, blijf je met de handel zitten. Soms komen er twee titels over hetzelfde onderwerp uit, waarvan er dan één wordt verramsjt, of allebei.' Ook opvallend: alle uitgevers halen eenzelfde percentage missers, of ze nou groot of klein zijn.
Geen porno
De uitgevers spraken af dat ze hun titels tot twee jaar na publicatie in depot bewaren. Uiteraard wordt gepoogd slechtlopende titels van de topauteurs vast te houden om hun naam niet te devalueren, maar verder eindigt vrijwel alles in de ramsj. De Slegte kóópt ook alles en betaalt gemiddeld 5 tot 20 procent van de aanvankelijke winkelprijs. Alleen porno willen ze niet, dat haalt het niveau van de handel teveel naar beneden.
Opruiming
Voor elk boek is uiteindelijk ook een koper, zeggen Evert Mulder en Theo Bloks van de Zwolse De Slegte. De prijs bepaalt de belangstelling bij de klant. Mulder (72) werkte veertig jaar bij de firma, zette in 1981 het filiaal Zwolle op en werd zeven jaar geleden door Bloks opgevolgd. Samen hebben ze een halve eeuw ervaring.
Eenstemmig zeggen ze: 'Soms is een lezer geïnteresseerd in een onderwerp waarover hij geen boek van vier tientjes koopt. Als dat boek acht gulden kost wordt het andere koek.' Als je in de winkel dan nóg met de boel blijft zitten, gaat zo'n boek voor een daalder de opruiming in.
Bernard Tapie
Er zijn boeken die zelfs De Slegte niet wil. 'Over Bernard Tapie bijvoorbeeld, de voetbalbons uit Marseille. Zulke onderwerpen zijn door de actualiteit achterhaald, daar blijf je gegarandeerd mee zitten.' Computerboeken zitten ook in een moeilijke hoek. Nieuwe computersystemen verdwijnen net zo snel als ze komen en dan zijn ook de handboeken waardeloos.
Omdat er in elke trend golfbewegingen zitten, komt het voor dat boeken bij De Slegte plotseling weer waanzinnig in raken. Theo Bloks: 'Dat zag je toen Kenzaburo Oë de Nobelprijs voor literatuur kreeg. De uitgever had niets meer, alles lag in de ramsj, ze moesten zelfs bijdrukken. Voor ons een mooie reclame. Uitgever Wouter van Oorschot gaf nog een leuk complimentje: De Slegte is geen ramsjbedrijf maar een uitgestelde boekhandel.'
Stofnesten
De ramsj komt dagelijks met bakken binnen, maar het tweedehands circuit heeft een lager toerental. Vaak beklimmen de lezers met zware tassen de sleetse trap in Zwolle om de boeken zelf te brengen. Bloks legt verder huisbezoeken af bij mensen die 400 boeken of meer aanbieden.
'Je komt overal, we zijn wel 'ns bij baron Van Heeckeren in Hattem geweest toen hij z'n landgoed verkocht', zegt Mulder. Vaak is de eigenaar van al die boeken recentelijk ontslapen, moet het huis worden ontruimd en wordt De Slegte voor een inspectie van de boekenkast ontboden.
'Ik ben eens bij de vrouw van een overleden imker geweest. Ha! zei ze. Eindelijk die boeken de deur uit, die stofnesten, wat had ik er de schurft aan.' Een boekenkast weerspiegelt het karakter van de eigenaar. Mulder: 'Ik bekeek een kast van een overleden dame, samen met een neef. Ik zei na tien minuten: wat moet die tante van u een leuk mens zijn geweest! Klopt, zei hij meteen.'
Kleusien
Bloks maakt altijd twee stapels boeken: wat hij wel en wat hij beslist niet wil kopen. 'We willen geen beschadigd spul, geen koffievlekken, geen loszittende bladzijden.' Als bepaalde titels te vaak worden aangeboden, daalt de interesse bij De Slegte ook. De boeken van Konsalik zijn nu definitief uit. En zo'n standaardwerk als 'Ik Jij Wij Allemaal' uit de jaren '70 willen ze beslist niet meer.
Teleurgesteld
Veel inruilers zijn teleurgesteld over de prijs die ze krijgen. De verwachting werd destijds misschien wel wat te hoog opgeschroefd door advertenties als 'Op vakantie? Breng je boeken naar De Slegte'. Paperbacks en pockets zijn na lezing nagenoeg niets meer waard. Mulder: 'Ik zei altijd: een boek dat u voor drie tientjes kocht en waar u plezier aan had, kunt u nog verkopen. Dat kan met een theaterkaartje niet.'
IJdele hoop
Bloks en Mulder blijken uit zeer divers hout gesneden. Mulder is een gretig verzamelaar. Bloks heeft dat niet zo: 'Het woord boekhandelaar bestaat voor mij uit twee delen: boek en handelaar. Ik heb nauwelijks boeken thuis, ik lees niet veel. Een bedboekje, dan houdt het op.'
Desondanks voelt ook hij een 'spontane hartritmestoornis' als er iets heel moois opduikt. Laatst kwam zomaar uit een vuilniszak een eerste druk van Simon v/h Reve tevoorschijn. Maar dat blijft een zeldzaamheid. Bloks: 'De echte mooie dingen staan al bij de verzamelaar of worden zorgvuldig vastgehouden.'
Ongeletterden
Zelfs ongeletterden komen bij De Slegte. Je hebt er klanten bij die net een nieuwe wandkast hebben gekocht en een flinke stapel boeken kopen als vulling. Maakt niet uit waarover die boeken gaan, als ze maar 20 centimeter hoog zijn.
Persoonlijk blijven Bloks en Mulder het leuk vinden dat elk ingekocht boek een nieuwe eigenaar vindt. 'Het kan een paar maand duren, soms een paar jaar, maar je raakt het kwijt. Zelfs het duurste boek dat we hier ooit hadden, een oude statenbijbel uit 1686, zijn we relatief snel kwijtgeraakt. Dat boek, 4500 gulden, werd gekocht door een jongen van een jaar of 26. Die had er twee jaar lang voor gespaard. Er valt nooit iets te voorspellen in het boekenvak.'
Na Boekhandel Bloks nu ook Atelier Bloks!
Bron: Rondje Swolle (Gehoord onder de Sassenpoort). Foto: Pedro Sluiter. Oktober 2021.
Was het afgelopen (vakantie)week druk in de Diezerstraat en zagen wij menig toerist de Sassenpoort vastleggen op hun mobieltje, Rondje Swolle daarentegen dook in een van die knusse centrumstraatjes en liep Theo Bloks van de gelijknamige boekhandel tegen het lijf. Bloks heeft nieuws: komende zaterdag opent hij, tegenover zijn boekhandel in de Papenstraat, in het voormalige pand van de bekende Zwolse beeldhouwer en schilder Titus Leeser, een atelier.
"Ik huur het pand van de gemeente, waarbij het mijn bedoeling is om op deze unieke locatie een kunstafdeling te beginnen met een mix van mijn kunstboeken, prenten en schilderijen. Daarnaast nodig ik kunstenaars uit om in dat pand hun creatieve uitingen vast te leggen."
In het openingsweekend van Atelier Bloks komt Wim Coster op zondag 31 oktober van 15.00 tot 18.00 uur zijn boek 'Van Veerallee tot Katerveer' signeren. De presentatie van dat boek is daags ervoor bij Ronald Westerhuis.