Eerste druk herkennen: is jouw boek bijzonder?

Bijna elke week staat er iemand met een doos voor mijn toonbank. Boeken van een opa, een zolder die wordt leeggeruimd, een verhuizing. En bijna altijd komt dezelfde vraag, een beetje hoopvol: "Zit hier iets waardevols tussen? Is dit misschien een eerste druk?"

Het is een mooie vraag. En het antwoord is leuker dan je denkt, want een eerste druk herkennen is geen geheime kunst. Je hebt er geen loep voor nodig, en geen veertig jaar ervaring. Je moet alleen weten waar je moet kijken.

Ik neem je mee.

Eerste druk of latere druk?

Eerst even dit, want hier ontstaat de meeste verwarring.

Een druk is simpelweg één keer dat een boek gedrukt wordt. De eerste keer is de eerste druk. Wordt een boek populair en opnieuw gedrukt, dan volgt een tweede druk, een derde, enzovoort. Verzamelaars zijn meestal op zoek naar die allereerste, omdat die het dichtst bij het oorspronkelijke moment staat waarop het boek de wereld in kwam.

Waar je het ziet: het colofon

De plek waar je moet zijn, heet het colofon. Dat is het kleine blok tekst met alle technische gegevens van het boek: de uitgever, het jaar, en vaak de druk. Je vindt het meestal op de achterkant van de titelpagina, vooraan in het boek, of soms helemaal achterin.

Zoek daar naar het woord "druk". Staat er "Eerste druk", en verder niets? Dan houd je waarschijnlijk een eerste druk vast. Staat er "Tweede druk", "Vijfde druk" of "Herziene druk"? Dan heb je een latere.

De drukgeschiedenis lezen

Soms staat er een heel rijtje, zoals:

Eerste druk 2008, tweede druk 2009, derde druk 2011.

Dan is de regel eenvoudig: de laatste die genoemd wordt, is meestal de druk die jij in handen hebt. Een boek met zo'n lijstje tot en met de derde druk is dus een derde druk, ook al staat "eerste druk 2008" er nog keurig bovenaan.

Bij sommige boeken, vooral Engelstalige, zie je in plaats daarvan een rijtje cijfers staan, zoiets als 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10. Het laagste cijfer dat je ziet, vertelt je de druk. Staat de 1 er nog bij, dan is het een eerste. Begint het rijtje pas bij 2, dan is de eerste druk al voorbij.

De valkuilen

Een paar dingen waar zelfs ervaren speurders in trappen.

De boekenclub-uitgave. Boekenclubs brachten vroeger eigen versies uit, vaak in hetzelfde jaar als het origineel. Je herkent ze soms aan het ontbreken van een prijs op de omslag of aan een eigen logo. Ze lijken sprekend op een eerste druk, maar zijn het niet, en ze zijn meestal minder gewild.

Het ontbrekende stofomslag. Bij boeken uit de twintigste eeuw zit een groot deel van de waarde in het oorspronkelijke stofomslag, die losse beschermkaft. Een eerste druk zonder omslag is vaak maar een fractie waard van dezelfde druk met omslag.

De nieuwe druk van een oud boek. "Eerste druk 2020" op een boek van een schrijver uit 1880 betekent alleen dat dit een eerste druk is van déze uitgave. Niet dat je een zeldzaamheid uit de negentiende eeuw vasthoudt.

Maakt een eerste druk je boek waardevol?

En dan de eerlijke waarheid, want hier moet ik soms een hoopvol gezicht teleurstellen.

Een eerste druk is niet vanzelf goud. Verreweg de meeste zijn een paar euro waard, en niet meer. Wat de waarde bepaalt, is de combinatie van vier dingen: hoe gewild de titel is, de staat van het boek, of het stofomslag er nog is, en hoe zeldzaam het exemplaar is. Een eerste druk van een vergeten roman blijft een vergeten roman. Maar een eerste druk van een geliefd boek, gaaf en met omslag, en misschien zelfs gesigneerd, dat is een heel ander verhaal.

Twijfel je? Ik kijk graag mee

Kom je er zelf niet uit, dan kijk ik er met plezier naar. Dat is tenslotte mijn vak, en na veertig jaar zie ik vrij snel of iets bijzonder is of gewoon een fijn boek om te lezen. Loop eens binnen met je vondst, of stuur me een foto van het colofon. Ik vertel je eerlijk wat je hebt.

En weet je wat het mooiste is? Soms is een boek niets waard in geld, en toch alles waard voor degene die het meebrengt. Ook dat mag een eerste druk gerust zijn.